9 دی کشتار وحشیانه و فجیع مردم تبریز به دست قزاقان روس

مقدمه:
پس از آن که دولت روسیه به خاطر استخدام مورگان شوستر آمریکایی به عنوان خزانه‏دار کل کشور در ایران، به دولت صمصام‏السلطنه اولتیماتوم داد، مجلس شورای ملی این اولتیماتوم را نپذیرفت. در نهایت با فشار و تهدید روس‏ها مبنی بر تصرف تهران، دولت ایران ناچار شد که اولتیماتوم را قبول کرده، مورگان شوستر را معزول نماید. در آن هنگام که بین مجلس و دولت، درباره رد یا قبول اولتیماتوم، مذاکره و گفتگو جریان داشت، قوای نظامی روسیه به اقدامات وحشیانه‏ای در چند شهرستان دست زدند. در تبریز بین ماموران نظمیه و سربازان روس، زد و خورد روی داد و به کشته و زخمی شدن تعدادی از دو طرف انجامید. شهر تبریز در نهایت در پنجم دی ماه آن سال به اشغال کامل نیروهای روسیه درآمد و سربازان روسی در تبریز در سطحی وسیع دست به کشتار مردم زدند. روس‏ها به وضع دلخراشی عده‏ای را با نفت و بنزین آتش زدند، دسته‏ای را در تنورِ آتش، سوزاندند و چند روز بعد، ثقة الاسلام تبریزی، عالم بزرگ آن شهر نیز به همراه عده‏ای دیگر از مشروطه خواهان، توسط روس‏ها به دار آویخته شدند

آغاز ماجرا

اشغال تبریز توسط روس‌ها (۱۹۱۱ میلادی – ۱۲۹۰ خورشیدی) اشاره به محاصره و اشغال تبریز درست پس از دوران استبداد صغیر و فتح تهران بدست مشروطه‌خواهان می‌باشد. در پی استخدام مستشار آمریکایی، مورگان شوستر، توسط دولت ایران برای اصلاح امور مالی ایران، حکومت تزاری روس و حکومت پادشاهی انگلیس مراتب ناخرسندی خود را از این استخدام ابراز و خواستار عزل مستشار آمریکایی از سمت خود و اخراج او از ایران شدند. دولت تزاری روسیه حتی اولتیماتومی مبنی بر تهدید دولت ایران به اقدام نظامی نمود و سرانجام نیز در ۲۸ آذرماه سال ۱۲۹۰ خورشیدی و با وجود تبعیت دولت ایران از اولتیماتوم روس، قوای روسیه توانستند پس از چندین روز اردو کشی و محاصره تبریز این شهر را به اشغال خود درآورند. روس‌ها در حین تهاجم و در دوران اشغال دست به اعدام آزادی‌خواهان و کشتار مردم عادی تبریز زدند. آمار دقیق کشته‌شدگان مردم تبریز به‌طور دقیق معلوم نیست با این حال گزارش‌های مختلف تعداد کشته‌شدگان در تبریز را حدود ۱۲۰۰ نفر تخمین زده‌اند.
در سال ۱۳۲۹ قمری در حالی که کمتر از چهار سال از پیروزی انقلاب مشروطه ایران گذشته بود شرایط بحرانی و هرج و مرج بر ارکان کشور حاکم بود. نایب السلطنه در خارج از ایران، کابینه دولت متزلزل، و رقابت حزب اعتدالی با حزب دموکرات به اوج رسیده‌بود. از طرف دیگر رقابت‌های آشکار و پنهان دولت‌های روس و انگلیس در ایران، سبب فلج شدن بسیاری از امور ایران شده‌بود. محمد علی شاه که در تبعید بسر می‌برد به کمک‌های مالی و تدارکاتی دولت روس، در پشت مرزهای شمالی ایران در پی تجمیع نیرو از قبائل ترکمن و آذربایجانی بود.

اولتیماتوم روسیه به ایران

در این بین روس‌ها استخدام مورگان شوستر در خدمت وزارت مالیه ایران را بهانه قرار داده و اولتیماتومی با سه درخواست ازجمله اخراج شوستر از ایران به دولت ایران ارائه دادند. در ابتدا مجلس ایران از پذیرش اولتیماتوم روس‌ها سر باز زد. سپس و در پی تهدید روس‌ها دولت ایران برای جلوگیری از تجاوز روس‌ها مجلس را منحل کرد و شرایط اولتیماتوم را پذیرفت، با این حال روس‌ها لشکرکشی خود را به مناطق شمالی ایران از جمله تبریز آغاز کردند.
اولتیماتوم روسیه به ایران، اولتیماتومی است که دولت تزاری روس به دولت ایران در سال ۱۹۱۱ میلادی برای اخراج مستشاران مالی آمریکایی از ایران داد. در سال ۱۹۱۰ وزیرمختار ایران در آمریکا از دولت آمریکا خواست تا کارشناسانی را برای استخدام در دولت ایران به منظور اصلاح امور مالی دولت نوپای مشروطه، به ایران اعزام کند. مورگان شوستر و ۴ مستشار آمریکایی دیگر برای اصلاح امور دارایی، خزانه‌داری، دادگستری و ژاندارمری به استخدام دولت ایران درآمدند و پس از عقد قرارداد با دولت ایران در ۱۷ اردیبهشت ۱۲۹۰ خورشیدی (۸ مه ۱۹۱۱ میلادی) همراه با خانواده‌های خود وارد ایران شدند.
پس از ورود مورگان شوستر به ایران، سمت خزانه‌داری کل ایران به وی داده شد و نیز از طرف مجلس اختیار تام در این زمینه را کسب کرد. بسیاری از اصلاحات مالی ایران در تضاد با منافع دول انگلیس و روس بود. به این ترتیب روسیه و بریتانیا خواستار اخراج شوستر از ایران شدند و دولت روسیه به دولت ایران اولتیماتوم (ضرب‌الاجل) داد. مجلس شورای ملی با این اولتیماتوم مخالفت کرد، ولی دولت ایران از ترس اشغال کشور، مجلس را منحل کرد و سپس شوستر را از ایران اخراج کرد.
مجلس و مردم با پذیرش اولتیماتوم مخالف بودند. در عتبات نیز آخوند خراسانی اعلام کرد که برای ایستادگی در برابر اولتیماتوم، با جمعی از علما رهسپار تهران خواهد شد، اما پیش از خارج شدن از نجف به طرز مشکوکی درگذشت. اما ناصرالملک، که به سبب کم‌سالی احمد شاه نایب‌السلطنه بود، با استفاده از اختیارات پادشاه، مجلس را منحل کرد [نیازمند منبع]و دولت به استخدام شوستر پایان داد. دوره پس از پایان دوره مجلس تا تشکیل مجلس بعدی در تاریخ مشروطه به دوره فترت آوازه دارد.
با آن که ناصرالملک مجلس را منحل کرد و شوستر را از ایران بیرون کرد، نیروهای روس، تبریز و زنجان و رشت را اشغال کردند و عده‌ای از اهالی را کشتند. در تبریز ثقةالاسلام تبریزی را به دار کشیدند.

ماجرای ضبط اموال شعاع‌السلطنه

ملک منصور میرزا شعاع‌السلطنه پسر دوم مظفرالدین شاه بود و املاک و مستغلات فراوانی در تهران و شمیران داشت. مستمری او بیش‌تر از دیگر شاهزادگان قاجار بود. پس از مشروطه، مجلس نخست مستمری شاهزادگان را کاهش داد. از همین‌جا دشمنی دیرین شعاع‌السلطنه با مشروطه آغاز شد. پس از فتح تهران و محمدعلی شاه را از پادشاهی فروگرفتن، محمدعلی میرزا به روسیه تبعید شد. اما پس از مدتی برای به چنگ آوردن تاج و تخت، دست به شورش زد. در این کار دو برادرش شعاع‌السلطنه و سالارالدوله همراه او بودند. تلاش ایشان شکست خورد و مجلس رای به ضبط اموال شعاع‌السلطنه داد. شوستر عهده‌دار امور مالی ایران بود، نیروهای ژاندارم را برای تصاحب باغ شعاع‌السلطنه فرستاد. سفارت روسیه که در پی بهانه برای سنگ‌اندازی در کار شوستر بود، ادعا کرد که شعاع‌السلطنه به بانک استقراضی روسیه بدهکار است و اموال او باید تا زمانی که بدهی ش بازپس دهد، در اختیار بانک روسی باشد. اختلاف میان روسیه و مجلس بالا گرفت و دولت روسیه ایران را تهدید کرد که روابط خود را قطع خواهد کرد.

نبرد

تجاوز روس‌ها از روزهای ۲۸ و ۲۹ آذر ۱۲۹۰ (برابر با ۲۰ و ۲۱ دسامبر ۱۹۱۱) با اردوکشی قزاق‌های روس به سه شهر تبریز، رشت و انزلی شروع شد. هر چند اقدامات روس‌ها در تبریز از دو شهر دیگر شدیدتر بود.
در تبریز در روز اول تجاوز روس، مردم تبریز به دفاع از شهر پرداختند و در مقابل متجاوزین جنگیدند. قوای نظامی روس توانستند در نبود تجربه نظامی و رهبری واحد تبریزیان تلفات زیادی بر ساکنان شهر وارد آورند. در روز بعد جنگ از سر گرفته شد ولی در غروب آنروز دو طرف با آتش‌بس موافقت کردند، تا این زمان با وجود تلفات زیاد هنوز مدافعان تبریز موقعیت دفاعی خود و شهر را حفظ کرده‌بودند. در این زمان روس‌ها ارتباط خطوط تلگراف تبریز با سایر نقاط را قطع کردند. با نبود ارتباط مبارزین تبریزی هنگام قبول آتش‌بس از نقشه‌های روس‌ها برای تجدید قوا با استفاده از فضای آتش‌بس بی‌خبر ماندند. کنسول انگلیس در تبریز، شیپلی، می‌نویسد: «در این موقع پنج هزار نیروی کمکی از جلفا عازم تبریز گردید و به فرمانروای کل قفقاز دستور داده شد: به فرماندهان نظامی اجازه دهد با نظر کنسول‌های روسیه، اهالی را به شدیدترین وجه تنبیه کنند.» در روز سوم نبرد، با آمدن قوای تازه‌نفس روس، مقاومت مدافعان تبریز در هم شکسته شد و تبریز به اشغال قوای روس درآمد. پس از اشغال، روس‌ها به انتقام از مدافعان شهر و آزادی‌خواهان شهر دست زدند. در این بین تعداد زیادی از مردم شهر نیز به دست روس‌ها و عمال آن‌ها کشته شدند.

کشتار

روس‌ها، علاوه بر بمباران چند روزه تبریز، پس از اشغال شهر دست به اعدام آزادی‌خواهان تبریز زدند. اعدام‌های روس‌ها از روز دهم محرم (اول ژانویه) و با دستگیری و اعدام میرزاعلی ثقةالاسلام تبریزی و شیخ سلیم شدت گرفت. آن‌ها پس از اشغال تبریز صمد شجاع‌الدوله، از دشمنان سر سخت مشروطه‌خواهان، را به عنوان والی تبریز منسوب کردند. با شروع بکار والی جدید کشتار تبریزیان ابعاد گسترده‌تری یافت.
بسیاری از مردم تبریز بی‌نام و نشان توسط سالدات‌های (سربازان) روسی کشته شدند، تعداد کشته‌های مشخص شده بیش از ۱۲۰۰ نفر بود. روس‌ها همچنین دست به اعدام گسترده فداییان مشهور تبریز زدند. آن‌ها در روز عاشورا چوبه‌های‌داری که به رنگ پرچم امپراتوری روس تزیین شده بود برپا نمودند و اعدام‌ها را آغاز نمودند. از جمله اعدامیان این روز روس‌ها دو پسر علی مسیو بودند. این دو برادر که هنوز به سن بیست سالگی نرسیده بودند هنگامی که به پای چوبه دار آورده‌شدند، طنابی را که به گردنشان می‌انداختند بوسیدند و به ترکی آذربایجانی فریاد زدند «زنده باد ایران! زنده باد مشروطه!». این دو برادر مرتکب جرمی نشده‌بودند ولی چون برادر بزرگشان جزو فداییانی بود که در برابر روس‌ها مقاومت کرده و روس‌ها از دستگیری وی ناتوان شده‌بودند، روس‌ها خواستند حس انتقام خود را با به دار آویختن این دو برادر اقناع کنند.

اسامی اعدام شدگان مشهور توسط روس‌ها :
ثقةالاسلام تبریزی – شیخ سلیم – حاج‌علی دوافروش – احمد سهیلی – میرزاعلی ویجویه-حاجی قفقازی – پطروس ملیک آندریاسیان و سیزده نفر از یارانش- ضیاءالعلما – میرزا حاج آقا رضازاده – صادق الملک – دو پسر علی مسیو – برادرزاده ستارخان – سه نفر گرجی – و هیجده نفر دیگر
اسامی اعدام شدگان توسط صمدخان : یوسف حکم آبادی – آقابالاخان – مشهدی عباس قند فروش – ملا رحیم سلماسی – نایب محمد نجار – حاج صمد خیاط

سرانجام

سقوط تبریز سرآغازی بر تضعیف آزادی‌خواهی و مشروطیت‌خواهی در ایران بود. پس از سقوط تبریز بدست روس‌ها، با اصرار سفیر روس و تأیید سفیر انگلیس،صمد شجاع‌الدوله(صمدخان) از دشمنان سرسخت مشروطه در آذربایجان از طرف دولت ایران به عنوان والی تبریز منصوب شد.صمدخان بسرعت تمام آثار و افکار آزادی‌خواهی را در منطقه نابود کرد. تقریباً تمام ۲۵ باب مدرسه ابتدائی و متوسطه که بیش از سه هزار محصل داشتند همه متروک و فعالیت آن‌ها متوقف شد. مدرسه سعادت که سرآمد مدارس تبریز در آن زمان بود تخریب و با خاک یکسان شد. صمدخان به تحریک روس‌ها، محترمین، تجار و اصناف را جمع کرده مجبور به امضاء نامه‌ای کرد که آن‌ها خواستار بازگشت محمدعلی شاه هستند.
روس‌ها تا اواسط جنگ جهانی اول تا زمان هجوم قوای عثمانی در تبریز باقی ماندند. در جنگ جهانی اول تبریز به تکرار بین طرفین درگیر دست به دست شد.

تخریب ارک
روس‌ها برج و باروهای ارک تبریز را نیز به توپ بستند. همچنین زمانی که ارک به تصرف روس‌ها درآمد در اثر بی‌توجهی آن‌ها هنگام انتقال گلوله‌ها توپ ارک دچار حریق شد و خساراتی بر آن وارد شد.

https://saghieazarbaijan.ir

یعقوب لیث صفاری که بود و چه کرد؟ + نام ایرانی و علت مرگش

یعقوب لیث صفاری که بود و چه کرد؟ + نام ایرانی و علت مرگش

                

یعقوب لیث صفاری که نخستین فرمانروای ایرانی‌تبار پس از حمله اعراب بود، با نام ایرانی «یعقوب برجَس» شناخته می‌شد و با برپایی حکومت صفاریان دوباره پرچم استقلال ایران را برافراشت؛ او سرانجام بر اثر بیماری درگذشت.

زندیگنامه کوتاه یعقوب لیث صفاری

سال تولد یعقوب لیث صفاری

رادمان پور ماهک (به‌معنی رادمان پسر ماهک) یا رادمان ماهکان نام ایرانی یعقوب لیث صفاری است. او در سال ۲۲۵ هجری قمری چشم به جهان گشود.

یعقوب لیث صفاری اهل کجا بود؟

درباره زادگاه یعقوب لیث صفاری، منابع تاریخی اطلاعاتی پراکنده ارائه داده‌اند که نشان‌دهنده اهمیت جغرافیایی سیستان در آن دوره است. محل تولد او به طور دقیق در نقاطی چون روستای قرنین یا کارنین ذکر شده است. این منطقه که در حاشیه کویر و در شمال شرقی خاش رود قرار دارد، گاهی به عنوان روستای نیشت در سیستان معرفی می‌شود؛ شهرکی کوچک که نهری از میان آن عبور می‌کرد.

          

شغل یعقوب لیث

یعقوب لیث مردی آزادی‌خواه و زحمتکش بود که در ابتدا به آهنگری اشتغال داشت، اما بعدها با کوشش خود برای استقلال ایران، به سلطنت رسید.

خانواده یعقوب لیث صفاری

یعقوب لیث صفاری در خانواده ای فقیر زاده شد، پدر یعقوب، لیث، رویگری ساده بود و چهار پسر (یعقوب، عمرو، علی و طاهر) داشت.

نسب یعقوب لیث صفاری

پدرش، لیث صفار، یک آهنگر بود و همین شغل سبب شد تا او و برادرانش (عمرو، علی و طاهر) با لقب «صفاری» شناخته شوند. آنها نسب خود را ابتدا به خسرو انوشیروان ساسانی و از انوشیروان به تهمورث می‌رساندند.

دین یعقوب لیث صفاری

این‌که مذهب یعقوب لیث صفاری شیعه بوده، مبهم است و در منابع موثق تاریخی، در این مورد نظر قطعی وجود ندارد. برخی منابع می‌گویند وی نسبت به تشیع تمایل داشته و برخی دیگر این ادعا را رد می‌کنند.

همسر و فرزندان یعقوب لیث صفاری

یعقوب لیث صفاری با بانویی به نام راحیله ازدواج کرد؛ اما از فرزندان یعقوب لیث و همسرش اطلاعات موثقی در دست نیست.

شخصیت یعقوب لیث صفاری چگون بود؟

یعقوب مردی شجاع، آزادی‌خواه، بااراده و جنگجو بود و نسبت به زبان و فرهنگ ایران نیز تعصب داشت و از نویسندگان فارسی‌زبان حمایت می‌کرد. طبق اسناد تاریخی، نخستین شعر موزون به زبان فارسی، توسط محمد بن وصیف سجزی در زمان یعقوب لیث صفاری و در مدح وی سروده شد.

گفتنی است مردم یعقوب را به جهت آن‌که از میان خودشان برخاسته بود و به صفات نیک و فضائل اخلاقی خاصی مانند جوانمردی و عادل بودن آراسته بود، دوست داشتند.

فرماندهی یعقوب لیث صفاری

یعقوب لیث صفاری با اتکا به شجاعت و رادمردی‌های خود، به جنبش مردمی عیاران سیستان پیوست. این گروه که از محبوبیت بالایی میان مردم برخوردار بودند، سکوی پرتاب یعقوب شدند؛ جایی که او توانست با رشادت‌هایش به مقام سرداری دست یابد و مسیر گسترش نفوذ و در نهایت استقلال‌خواهی خود را آغاز کند.

او پس از چند سال عیاری، سربازی و سرداری جنگ، سراسر سیستان را تصرف کرد.یعقوب لیث صفاری، بنیان‌گذار دودمان پرافتخار صفاریان، با ایستادگی در برابر خلافت عباسی، استقلال ایران زمین را احیا کرد.

قلمرو یعقوب لیث صفاری

حکومت یعقوب لیث صفاری بخش‌هایی از ایران، افغانستان، تاجیکستان و پاکستان امروزی را دربرمی‌گرفت. او توانست محمد بن طاهر، آخرین امیر طاهریان، را شکست دهد و خراسان را فتح کند، سپس با از میان برداشتن خوارج و تصرف فارس و کرمان، این دو استان را نیز به قلمرو صفاریان اضافه نماید. از دیگر دستاوردهای سیاسی و نظامی وی شکست محمد بن واصل و فتح خوزستان بوده است.

کدام پادشاه زبان فارسی را احیا کرد؟

یعقوب لیث صفاری نه تنها یک احیاگر سیاسی بود، بلکه به عنوان نخستین شهریار ایرانی پس از سقوط ساسانیان، نقشی کلیدی در احیای زبان فارسی ایفا کرد. این تعهد فرهنگی او در یک برخورد مشهور تجلی یافت؛ زمانی که شاعری بر اساس سنت رایج آن دوران، قصیده‌ای به زبان عربی در ستایش وی سرود. یعقوب با این اقدام مخالفت کرد و شاعر را مورد سرزنش قرار داد، زیرا معتقد بود باید به زبانی سخن گفت که خود آن را درک می‌کند. جمله مشهور او خطاب به شاعر این بود:چیزی که من اندر نیابم چرا باید گفت؟

شکست یعقوب لیث صفاری

بنیان‌گذار سلسله صفاریان سرانجام برای مبارزه با خلفا عباسی با سپاه خود به سمت بغداد حرکت کرد، اما در نبرد دیرالعاقول شکست خورد.

علت درگذشت یعقوب لیث صفاری

یعقوب لیث صفاری پس از شکست در بغداد بیمار شد و در شوال ۲۶۵ هجری در جندی‌شاپور خوزستان درگذشت. علت مرگ یعقوب لیث صفاری بیماری قولنج عنوان شده است.

آرامگاه یعقب لیث صفاری کجاست؟

مقبره یعقوب لیث صفاری منطقه جندی‌شاپور در نزدیکی دزفول واقع شده است. گفتنی است آرامگاه وی با شماره ۲۵۵۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

چرا آرامگاه یعقوب لیث صفاری تخریب شده است؟!

خبرگزاری مهر در سال 1398 به نقل از یکی از فعالان میراث فرهنگی خوزستان، از تخریب آرامگاه تاریخی یعقوب لیث در شهرستان دزفول بر اثر اشتباه یک پیمانکار خبر داد.

چه کسی جانشین یعقوب لیث شد؟

با درگذشت یعقوب لیث، برادرش عمرو لیث صفاری به مقام جانشینی او رسید. اگرچه سلسله صفاریان توانستند پس از یعقوب برای نزدیک به یک قرن، بخش‌هایی از ایران را تحت فرمانروایی خود نگه دارند، اما باید تأکید کرد که اوج شکوه و اقتدار بی‌بدیل دوران یعقوب لیث، هرگز در دوران هیچ‌یک از پادشاهان بعدی صفاری تکرار نشد.                               

اگرچه هشتم دی ماه به دلیل مصادف بودن با زادروز یعقوب لیث صفاری، توسط بسیاری از مورخان و علاقه‌مندان به عنوان روز بزرگداشت این شخصیت تاریخی بزرگ شناخته می‌شود، این مناسبت هنوز به طور رسمی در تقویم جمهوری اسلامی ایران ثبت نگردیده است.

اقدامات مهم یعقوب لیث صفاری

• قلع و قمع خوارج

• فتح پوشنگ و هرات

• پیشروی به سمت خراسان، کرمان، فارس و خوزستان

• احیا استقلال سیاسی و فرهنگی ایران

• خارج کردن سیستان از سلطنت حاکمان وابسته به خلفا عباسی

• برگزیدن زرنج به عنوان پایتخت خود

• بنیان‌گذاری سلسله صفاریان در سال 247 هجری

سخنان یعقوب لیث صفاری

تعدادی از سخنان زیبای یعقوب لیث صفاری درباره وطن، خدمت‌گزاری و عیاری را می‌خوانید.

من داد را برخاسته‌ام بر خلق خدای تبارک و تعالی ... سبب برکندن طاهریان و جور ایشان از مسلمانان من خواهم بود.
دولت عباسیان بر غدر و مکر بنا کرده‌اند؛ بنگرید که با ابوسلمه، ابومسلم، برامکه و فضل سهل (با آن‌همه خدمت که به ایشان کرده بودند) چه کردند؟ و کسی مباد که بر ایشان اعتماد کند.
من رویگر‌بچه‌ام؛ به قوت دولت و زور بازو کار خود به این درجه رسانیده‌ام و داعیه چنان دارم که تا خلیفه را مقهور نگردانم، از پای ننشینم.
از حرفه رویگری قصد جای بزرگان عجم کردم و بدین مرتبه رسیدم.
من این پادشاهی و گنج خواسته، از سر عیاری و شیرمردی به دست آورده‌ام، نه از میراث پدر یافته‌ام.
من مردی عیارپیشه‌ام؛ اگر نانی یابم بخورم و اگر نه، خدمت عیاران و جوانمردان می‌کنم و کاری اگر می‌کنم از برای نام می‌کنم، نه از برای نان.
ما به اعتقاد نیکو برخاستیم که سیستان را فراکس ندهیم؛ اگر خدای تعالی نصرت کند، به ولایت سیستان اندر فزاییم آنچه توانیم.